Zgodnie z zapowiedzią na facebooku pora na wpis dotyczący zaburzeń tikowych. Ostatnio miałam przyjemność uczestniczenia w bardzo ciekawym i niezwykle wartościowym szkoleniu zorganizowanym na indywidualne zamówienie (grupa szkoleniowa liczyła 3 osoby :)). Szkolenie zostało w profesjonalny sposób przeprowadzone przez dr n. hum. Agnieszkę Sobiegała – autorkę programu psychopedagogicznej terapii zaburzeń tikowych „OWAT” – opartego na interdyscyplinarnym, zintegrowanym i rozwojowym podejściu do dziecka i jego problemu.

Choroba tików, określana często jako Zespół Tourette’a (ZT), jest rzadkim schorzeniem i niestety wiedza o nim jest niewystarczająca, zarówno wśród społeczeństwa, jak i wśród fachowców (lekarzy, terapeutów, nauczycieli). „Niekontrolowane strumienie wulgaryzmów, plucie, wyzywanie i bicie”. Takie wyobrażenie o zespole Tourette’a popularyzują media.

Wg definicji „tiki to gwałtowne, szybkie, nawracające i nierytmiczne ruchy (tiki ruchowe) lub wokalizacje, odgłosy (tiki głosowe) o zmiennym nasileniu i częstości, pojawiające się zazwyczaj w seriach”. W medycynie tiki zaklasyfikowane są jako zaburzenie wywołane nieprawidłową czynnością części mózgu, zwanej układem pozapiramidowym, odpowiedzialną za nieświadomą kontrolę ruchu.

Tiki ruchowe i głosowe dzielą się na proste i złożone.

Tiki ruchowe proste – są wywołane skurczem pojedynczego mięśnia i dzielą się na kloniczne i toniczne. Najczęściej występujące tiki ruchowe proste to: mruganie, mrużenie, zaciskanie, wytrzeszczanie oczu, ruszanie nosem, marszczenie czoła, otwieranie ust, ściąganie warg w ryjek, wysuwanie języka z ust, grymasy śmiechu lub płaczu, unoszenie brwi, ruchy żucia, potrząsanie i ruchy głową, ruchy przypominające potakiwanie, bądź przeczenie, ruchy w obrębie szyi, wzruszanie ramionami, zaciskanie pięści, nagłe ruchy rąk, wciąganie brzucha.

Tiki ruchowe złożone – są wywołane przez wiele grup mięśniowych, zorganizowane w kolejności i skoordynowane w ruchy przypominające wykonywanie czynności dowolnych. Tiki ruchowe złożone to najczęściej: wąchanie, kucanie, podskakiwanie, podrygiwanie, klaskanie, dotykanie różnych części ciała lub przedmiotów, dotykanie innych ludzi, obsceniczne gesty, naśladowanie ruchów wykonywanych przez inne osoby, długie spojrzenie utkwione w jednym punkcie, gryzienie, wyrzucanie w górę rąk.

Co jest bardzo ważne! Ten rodzaj tików obserwowany z zewnątrz, często interpretowany jest jako zachowanie celowe, które dziecko wykonuje „specjalnie” – nic bardziej mylnego.

Tiki wokalne proste –są wynikiem przemieszczania powietrza przez nos lub usta. Wywołane są przez skurcze mięśni dróg oddechowych, krtani, jamy ustnej i nosowej, co prowadzi do powstawania niewyartykułowanych dźwięków. Najczęściej występują w postaci chrząkania, kaszlu, kichania, pociągania nosem, głośnego przełykania, wydawania gardłowych dźwięków, głośnego wdychania lub wydychania powietrza, mlaskania, pokrzykiwania, pohukiwania, pogwizdywania, piszczenia, głośnego wąchania, wzdychania, czkawki, odbijania, cmokania, szczekania, krztuszenia się, mruczenia, jęczenia.

Tiki wokalne złożone – są to najczęściej powtarzanie własnych (palilalia) lub zasłyszanych (echolalia) sylab, głosek lub słów lub wypowiadanie wulgarnych wyrazów (koprolalia).

Bohaterowie filmu „Zespół Tourette’a – fakty i mity”: Wiktor, Bartek, Kuba, Maciej i Piotrek to wyjątkowi mężczyźni, którzy zaakceptowali swoją chorobę i nauczyli się z nią żyć i o niej rozmawiać. Teraz uczą nas, jak powinniśmy się zachowywać w stosunku do osób z tikami i pokazują jak się do nich zdystansowali „zespół tourette’a to jest taki mój kolega, który żyje ze mną już od czasów przedszkola”, „ta choroba mi towarzyszy ale nie przesłania mi życia. To taki dar”.

film dostępny na https://www.youtube.com/watch?v=Txj0LJxAtn8

Autorzy książki „Oswoić tiki. Praktyczny poradnik o zespole Tourette’a” określają tą chorobę jako „chorobę samotności”, która dotykając najczęściej bardzo młodych ludzi „niesie z sobą nie tylko cierpienie fizyczne, ale przede wszystkim wyzwala wachlarz problemów emocjonalnych i socjalizacyjnych, na tyle trudnych, a wręcz przytłaczających, iż często prowadzą one do wymuszonej lub dobrowolnie wybranej izolacji1”. Dlatego tak bardzo ważne jest szerzenie wiedzy społeczeństwa i fachowców na temat tego schorzenia. Istniejące od 1997 r. Polskie Stowarzyszenie Syndrom Tourette’a wspiera osoby cierpiące na zespół Tourette’a i ich rodziny poprzez ułatwianie wzajemnych kontaktów oraz poprzez upowszechnianie wiedzy na temat tego schorzenia i możliwościach terapii.

Trochę faktów:

– Zespół Tourette’a jest to wrodzone, przewlekłe zaburzenie neurologiczne, które charakteryzuje się występowaniem tików ruchowych i głosowych – tą chorobą nie można się zarazić,

– tiki mają charakter mimowolny – tiki nie są zależne od woli!

– choroba tikowa najczęściej ujawnia się w dzieciństwie, ok. 7 r.ż.,

– schorzeniem tym dotkniętych jest ok. 1% populacji,

– tiki pojawiają się zarówno u dziewczyn, jak i u chłopców, jednak częściej występują u chłopców,

– osoby chorujące na zespół tourette’a mają takie same zdolności psychointelektualne jak ludzie zdrowi,

osoby z zespołem tourette’a nie stanowią żadnego zagrożenia dla otoczenia, a pojawiające się u nich tiki mają charakter mimowolny i nie mają na celu krzywdzenie innych ludzi,

– jak dotąd nie wynaleziono środka, który prowadziłby do wyleczenia zespołu tourette’a, jednak można skutecznie łagodzić jego objawy.

WAŻNE! Tiki są zaburzeniem o podłożu neurologicznym, a nie psychologicznym! Stres sam w sobie nie jest przyczyną ich występowania, jednak może uaktywnić chorobę u pacjentów z biologicznymi predyspozycjami lub zaostrzyć już istniejące objawy. Do czynników predysponujących do pojawienia się tików wymienia się czynniki genetyczne, niekorzystne czynniki środowiskowe w czasie ciąży i w okresie okołoporodowym oraz w niektórych przypadkach infekcje paciorkowcowe. Potoczne utożsamianie tików z napięciem nerwowym jest niepoprawne, gdyż za główną przyczynę powstawanie tików uważa się nieprawidłowości połączeń osi jądra podstawy – wzgórze – kora i zaburzenia neuroprzewodnictwa.

„Poznaj, bądź wyrozumiały i zaakceptuj!”.

1Oswoić Tiki. Praktyczny poradnik o zespole Tourette’a, publikacja wydana w ramach projektu „Z Tourettem po Polsce – program przeciw wykluczeniu chorych”, który jest realizowany w ramach programu Obywatele dla Demokracji, finansowanego z Funduszy EOG.